از این روی در عصر حاضر و از دیدگاه پژوهشگران عرصه تاریخ و باستانشناسی و مردمشناسی، روستاها از اهمیت شایانی برخوردار هستند. خاصه در سرزمین ایران كه آنرا مهد نخستین روستاها و سرآغاز زندگی روستایی بشر میدانند.
در یك بررسی اجمالی و مختصر، كمتر روستایی را میتوان دید كه در آن نمونه های متعددی از آثار تاریخی و باستانی به دست نیاید. داستانها و افسانههای عامیانه در افواه مردمان روستانشین و نیز وجود گونههای مختلف آثار تاریخی مادی از قبیل مساجد، آب انبارها، خانههای اعیانی، بقایای ارگهای حكومتی و .... در نقاط مختلف و در جوار روستاها، مبیّن ارزش و جایگاه ویژه آنها از نظر مواریث فرهنگی و قومی است.
با توجه به مقدمه بالا سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان متولی امر پاسداری و حفاظت، احیاء و مرمت آثار و ابنیه تاریخی كشور، توجه ویژهای به روستاها دارد. لیكن در سیاستهای كلی این سازمان با توجه به محدودیتهای مالی و تجهیزاتی موجود به نسبت آثار تاریخی و پراكندگی آن، بهرهبرداری از ظرفیت مردمی موجود در روستاها جایگاه خاصی دارد. در این میان انجمن های میراث فرهنگی به عنوان نمایندگان مردم در روستاها نقش بسیار موثر و حائز اهمیتی دارند.
به طور كلی در جهان مدرن آگاهی و دانایی پایه و اساس توانایی است. این قاعده را میتوان در تمام عرصه ها تسّری داد. اما در عرصه حفاظت از میراث فرهنگی، باید كه نقش والایی برای آن قائل شد. به دیگر سخن در صورت آگاهی مردم از ارزش واقعی مواریث تاریخی و فرهنگی و نیز نقش آن در شكلدهی به هویت ملی و قومی آنها، بیتردید در حفاظت و پاسداری از آن پیش قدم می شدند.
صرف نظر از ارزش معنوی كه آثار تاریخی برخوردار میباشند، باید به نكته دیگری نیز توجه داشت و آن نقش ویژه در عرصه توسعه صنعت گردشگری و به تبع آن توسعه اقتصادی جوامع مختلف است. تجربه موفق كشورهای پیشرو در صنعت گردشگری و توجه ویژه آنها به بهرهوری از ظرفیت آثار تاریخی جذب گردشگران، نمونه و الگوی مناسبی برای عمل در سرزمینی غنی و توانمند چون ایران است. البته با لحاظ نمودن ارزشهای ملی و بومی و پرهیز از تقلید كوركورانه.
در مقابل بی توجهی به پاسداری از آثار تاریخی كه ثمرهی جهل و عدم آگاهی نسبت به اهمیت آنها است، همواره موجب بروز آسیبهای متعددی به محوطهها و بناهای تاریخی شده است. همچنین همین عدم آگاهی در بسیاری مواقع موجب سوء استفاده سودجویان و طمعكارانی شده است كه در اندیشه سود بیشتر، به هیچ ارزش و قانونی پایبند نیستند. چه آن گروهی كه به امید یافتن گنج، از طریق حفاری غیر مجاز اقدام به تخریب لایههای باستانی و آثار تاریخی مدفون در خاك مینمایند و چه زمین خوارانی كه به امید فریب مردمان ساده دل اقدام به تغییر كاربری اراضی كشاورزی و ساخت و ساز غیر مجاز در عرصه و حریم آثار تاریخی مینمایند.
